جستجو در سایت :   

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد کرج

دانشکده ی ادبیات و زبانهای خارجی  گروه تحصیلات تکمیلی زبان و ادبیات فارسی

پایان نامه ی کارشناسی ارشد

عنوان:

سیمای حاتم اصم در آیینه ادبیات فا رسی

استادراهنما:

دکتر اصغر دادبه

استاد مشاور:

دکتر ایرج مهرکی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب:

چکیده……………………………………1

مقدمه……………………………………. 2

فصل اول: کلیات

1-1- اظهار مسئله پژوهش……………………………………. 6

1-2- ضرورت پژوهش………………………………….. 6

1-3- هدف پژوهش……………………………………. 6

1-4- پیشینه پژوهش………………………………….. 6

1-5- روش کار و پژوهش………………………………….. 7

فصل دوم: درآمدی بر پیدایش تصوف اسلامی

2-1- تصوف یا عرفان در نزد مسلمین و منشاء آن……………….. 8

2-2- بحثی در وجه تسمیه‌ی صوفی………………………………….. 10

2-3- بحثی در تعریف تصوف………………………………….. 12

2-4- اندکی در طبقات اهل زهد و عبادت در صدر اسلام………………… 14

فصل سوم: معرفی حاتم اصم

3-1-1- نام و نسب…………………………………….. 15

3-1-2- کنیه و لقب‌ها………………………………….. 15

3-1-3- تاریخ ولادت…………………………………….. 16

3-1-4- منشاء و مولد……………………………………. 17

3-1-5- تاریخ وفات…………………………………….. 17

3-1-6- محل وفات…………………………………….. 17

3-1-7- جایگاه حاتم در تصوف…………………………………….. 17

3-1-8- استاد یا استادان حاتم……………………………………. 19

3-1-9- شاگردان حاتم……………………………………. 20

3-1-10- خانواده…………………………………… 20

3-1-11- دوستان و هم صحبتان……………………………………. 21

3-1-12- خلفای هم زمان با حاتم……………………………………. 21

3-1-13- سفرها………………………………….. 22

3-1-14- شرکت در جنگ (غزو)…………………………………… 22

3-1-15- دیدارها………………………………….. 23

3-1-16- دین و مذهب…………………………………….. 23

3-1-17- محل زندگی و ارشاد…………………………………… 23

3-1-18- برجسته‌ترین ویژگی‌ها………………………………….. 24

3-1-19- آثار مکتوب…………………………………….. 24

3-1-20- نظریه‌های خاص حاتم……………………………………. 25

3-1-21- علت ملقب بودن حاتم به اصم……………………………………. 26

3-2-حاتم اصم در فرهنگ‌های فارسی…………………………………….. 27

3-2-1- فرهنگ غیاث اللغات…………………………………….. 27

 3-2-2- فرهنگ جامع آنندراج……………………………………. 28

3-2-3- اثر آفرینان……………………………………. 28

3-2-4- فرهنگ سخن……………………………………. 28

3-2-5- لغت نامه‌ی دهخدا………………………………….. 29

3-2-6- فرهنگ فارسی معین……………………………………. 37

3-2-7- دایره المعارف فارسی دکتر مصاحب……………………… 37

3-2-8- دانش‌نامه‌ی جهان اسلام…………………………………… 38

3-3- مقایسه ای جالب میان دو نام مشابه……………………………..39

3-4- جست و جوی نام حاتم اصم در اینترنت…………………………. 40

فصل چهارم: سیمای حاتم اصم در آثار نثر و نظم

4-1- سیمای حاتم اصم در کتاب تبیین تعرف………………………………….. 42

4-2- سیمای حاتم اصم در کتاب طبقات الصوفیه………………………………….. 44

4-3- سیمای حاتم اصم در کتاب احیاء علوم الدین………………………………….. 47

4-4- سیمای حاتم اصم در کتاب مکاتیب فارسی غزالی…………………………….. 60

4-5- سیمای حاتم اصم در کتاب رساله‌ی قشیریه………………………………….. 69

4-6- سیمای حاتم اصم در کتاب کشف المحجوب………………………………….. 80

4-7- سیمای حاتم اصم در کتاب حدیقه الحقیقه …………………………………..87

4-8- سیمای حاتم اصم در کتاب بوستان سعدی…………………………………….. 92

4-9- سیمای حاتم اصم در کتاب تذکره الاولیاء………………………………….. 95

4-10- سیمای حاتم اصم در مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه…………………….. 121

4-11- سیمای حاتم اصم در کتاب نفحات الانس………………………………….. 123

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری

5-1- تاثیر ادبی حاتم برادبیات…………………………………..128

فهرست منابع……………………………………. 133

 چکیده لاتین……………………………………….. 135

چکیده:

حاتم اصم عارف نامی قرن دوم و  سوم هجری در بعضی متون نظم و نثر فارسی به ویژه در متون نثر صوفیه و عرفا یا هواداران آن‌ها مورد توجه واقع شده می باشد که مطالبی که درمورد ی او در اهم این متون پیدا نمود شده می باشد دراین پژوهش نقل گردیده و مورد تبیین و مطالعه قرار گرفته و یک ارزیابی کلی ازحضور حاتم در آن اثر شده می باشد. هم چنین برای کامل‌تر شدن موضوع توضیحات تعدادی از فرهنگ‌ها، واژه نامه‌ها و دایره المعارف‌ها نیز به آن افزوده گردیده و درنهایت با مطالعه این متون و یک جمع بندی کلّی و تائید مطالب مستند  نشان می‌دهد که حاتم اصم به چه اندازه در ادب فارسی و متون آن حضور و تأثیر داشته و این تأثیر تا چه اندازه جنبه‌ی ادبی و هنری و تا چه حد جنبه‌ی معرّفی و اطلاع رسانی دارد و اطلاعات صحیح تر و قابل اعتمادتر در باب وی کدام می باشد و سره از ناسره جدا می گردد.

مقدمه:

در باب واژه ی ادب و این که مقصود از ادب و ادبیات چیست سخنان گوناگون گفته‌اند و تعریف های گوناگونی برای ادب و ادبیات کرده‌اند که هیچ یک جامع نیست. البته مفهوم آن تا حدی برای همه ی مردم روشن می باشد و مقصود از آن را کم و بیش در می‌یابند بدون آن که نیازی به قالب‌گیری در تعریف و حدود معینی باشد. آیا می‌توان مرزی و حدی برای ادبیات ملت ها قایل گردید و اگر می‌توان حدی برای آن دانست، دامنه ی آن تا کجا کشیده می گردد؟

در زندگی ادبی، بشر در می‌یابد که رسالت وی در این جهان تنها خورد و خواب نیست بلکه رسالت مهم تری بر عهده دارد و انسانیت به این نیست که تنها گلیم خود را از امواج متلاطم برکناردارد و در نجات خود بکوشد ، بشر آن می باشد که برای سعادت نوع خود گام بردارد.پس شک نیست که اندیشه ها و اندیشه‌های انسانی در سطح انسانیت یکی از عناصر مهم ادب می باشد. ادیان به گونه اعم در پایه‌ریزی نوعی از ادبیات سهمی به سزا داشته‌اند و با وجود تحولات و دگرگونی هایی که در جامعه‌ها پدید آمده می باشد اوضاع ادبی نیز دوشادوش دگرگونی های جوامع انسانی دگرگون شده می باشد

زبان و ادبیات جلوه گاه  اندیشه ، آرمان ، فرهنگ و تجارب و روحیات یک جامعه می باشد . بشر ها در گذر زمان از زبان برای انتقال پیام ها ، عواطف و اندیشه های خویش بهره جسته اند و از ادبیات که زبان برتر می باشد به عنوان ابزاری در انتقال بهتر ، بایسته تر و مؤثرتر اندیشه خود بهره گیری کرده اند . ادبیات ، درتلطیف احساسات ، پرورش ذوق و ماندگار کردن ارزش ها و اندیشه ها سهمی بزرگ و عمده بر دوش داشته می باشد  به همین دلیل هر اندیشه ای که در قالب مناسب  خویش ریخته گردد ماندگارخواهد بود.

عبدالحسین زرین کوب در تعریف ادبیات می نویسد: ((بطور کلی ادبیات آنگونه سخنانی می باشد که از حد سخنان عادی برتر و والاتر بوده و مردم آن سخنان را در خور ضبط و نقل دانسته اند و از شنیدن آنها دگرگون گشته اند و احساس غم و شادی یا لذت و الم کرده اند پس واضح می باشد که یکی از ویژگی های مهمی که هر اثر بایستی داشته باشد تا در جمله آثار ادبی به حساب آید پایندگی و ماندگاری آن اثر در طول زمان می باشد. بطور کلی اگر کسی که قصد دارد به آفرینش ادبی بپردازد به هدف ادبیات که همان اظهار احساسات و عواطف درونی بشر می باشد، ناظر باشد بطور حتم اثری که خلق می کند دارای ویژگی پایندگی (هر چند که پایندگی آثار بزرگ ادبی را نداشته باشد) خواهد بود؛ زیرا عواطف بشری امریست که دستخوش تغییر در طول زمان نمی گردد و همواره ثابت می باشد؛ به عنوان مثال مفهوم عشق در تمام دوران ها وجود داشته و همواره ستایش شده می باشد((.

در هر جامعه‌ای ادب جلوه‌ایست از تجلیات روحی و آسایش ارواح سرکش انسانی که در دنیای نامتناهی در قید و بندهای بسیاری اسیر شده می باشد و راه گریزی ندارد، لاجرم برای تسکین آلام و دردها و ناکامی ها و رنج و عذاب و شکنجه که ناگزیر به تحمل آن ها می باشد متوسـل به مناجـات و راز و نیــاز می گردد و اندیشه ها واحساسات خود را که هیچگاه نمی تواند در این جهان ابراز کند به شکل جالب و دل‌انگیزی اظهار می کند، در لباس نثر، در لباس نظم، در جلوه‌های موسیقی، در اظهار احساسات دقیق و رقیق عرفانی و اتحاد و فنا و یگانگی، این امور همه به هم پیوسته می باشد.

ادبیات زاییده روح و ذوق‌های لطیف و حساس می باشد و بازتاب دهنده ی روح لطیف عرفانی می باشد و در پاره‌ای موردها جنبه‌های ارشادی آن نیرومند می باشد که اخلاقیات مذهبی را در بردارد.

در گلزار معانی و حقایقی که چمن آرای فکر بشر به وجودآورده می باشد تا کنون گلی خوشبوتر از گل عرفان نرسته می باشد  و گلهای دیگر این گلزار نیز تا نفحه ای از این گل نداشته باشند بویشان مطبوع طبع صاحبدلان واقع نمی گردد و شگفت آنست که در گلزار معانی و حقایق از این نوع رستنی غیر از یک گل بیشتر نروئیده  و محل روئیدن آنهم مشرق زمین بوده می باشد.

عرفان کعبه ی  مقصودی می باشد که رهروان راه دین و علم هر دو به آنجا می رسند. عرفان حقیقتی می باشد که در عرض تمام مذاهب و علوم قرار گرفته و با همه دشوار بدست آمدنش همه کس می تواند از دین و مذهب و علم خود آنرا بیابد و عارف واقعی  کسی می باشد که بر حقیقت فضائل و رذائل واقف گشته و متحلی به فضائل و متخلی از رذائل گردیده و انقدر دارای صفای قلب شده که نسبت به هر جانداری تا چه رسد به بشر مهربان می باشد  پس با خواندن حالات عارفان در می یابیم هیچ مقامی برای بشر بالاتر از مقام معرفت و هیچ حالی خوشتر از حال عرفان نیست و هرکس می خواهد به کمال مطلوب انسانیت برسد بایستی بکوشد به این مقام و حال برسد.

تصوف در قرن دوم هجری که ابتدای ظهور آنست عبارت بوده از توجه مفرط به زهد و عبادت بر طبق  اوامر و نواهی شریعت اسلام و موضوعات تصوف در قرن دوم یعنی ابتدای  ظهور آن زهد ، توکل ، صبر ، شکر ، اخلاص ، محبت  و معرفت و  اموری از این قبیل بوده و در آغاز تمام این مطالب یکسان مورد توجه قرار می گرفت  اما طولی نکشید که پیشوایان طریقت هر یکی به یکی از این موضوعات بیشتر متوجه گردیده  و مستغرق حالتی از حالات مذکور شده اند.

کم کم تصوف شکل دیگری به خود گرفت و فرقه صوفیه رسما پیش روی فرقی که در اسلام ظاهر شده بودند به عنوان یک فرقه ی  صاحب تشکیلات و آراء و عقائد مخصوص عرض اندام نمود . این فرقه مشایخ و بزرگان بسیاری داشته  که حاتم اصم یکی  از مشایخ بزرگ صوفیه  در قرن دوم و سوم می باشد که او نیز دارای ویزگیهای برجسته ای مانند زهد ، صدق ، کرم ، عدم خشم ، آرامش اخلاقی  می باشد و  حتی نظریه های خاصی را مانند مرگ های چهار گانه و تقسیم شهوت  اظهار نموده می باشد.

از انجا که در آثار نظم ونثر فارسی از حاتم نام برده شده می باشد نشان از توجه و جایگاه ویژه او در نزد نویسندگان وشاعران عارف مسلک دارد.

با در نظر داشتن این که بعضی از این بزرگان گمنام بوده اند واطلاعات زیادی از آنها در دست نداریم حتی تاریخ تولد آنها مشخص نیست  پس با مطالعه آثاری که از آنها سخن به میان آمده به شناخت این بزرگان دسـت  می یابیم و با مطالعه بعضی از این  منابع زیرا کتاب تبیین تعرف عبدالله المستملی بخاری ،طبقات الصوفیه خواجه عبدالله انصاری ، احیاء علوم الدین و مکاتیب فارسی غزالی ، رساله قشیریه عبدالکریم بن هوازن قشیری ، کشف المحجوب هجویری ، حدیقه سنایی ، بوستان سعدی، تذکره الاولیاء عطار نیشابوری مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه عزالدین محمود کاشانی  و نفحات الانس جامی با به میان آوردن وپیش کشیدن سخن و حکایاتی از آنان به  موضوع  این پژوهش یعنی  سیمای حاتم اصم در آئینه ی  ادبیات فارسی خواهیم رسید که نشان میدهد تا چه اندازه در ادبیات فارسی تاثیر گذار بوده یا فقط  از بعد عرفانی ، شخصیت آنها مورد توجه قرار گرفته می باشد .

نگارنده ی  این سطور با اشعار عرفانی انس و الفت داشته و همواره مجذوب کلام شیوای شاعران و نویسندگان عارف مسلک بوه و این دلدادگی به اشعار عرفانی ، سبب مطالعه یکی از شخصیتهای صوفیه و عارف یعنی حاتم اصم در آثار نظم و نثر فارسی گردید و دریچه ای بر دلم گشود و مرا در این مسیر راهبر گردید و عزم کردم تا در راه تکامل این ارمغان الهی کوشیده و با امید بپویم.

بدین مقصود اشتیاق ایجاد دفتر حاضر فراهم گردید و امید می باشد که با  این حرکت بتوانم حتی  یک قدم  در مسیر بی انتهای عرفان و ادب فارسی برداشته باشم.

غرض نقشی می باشد کز ما باز ماند                               که هـستی را نمی بیـنم بقائی

 :دانلود فایل متن کامل پایان نامه در سایت sabzfile.com

مگر صاحبدلی روزی به رحمـت                              کند در حـق درویشـان دعائی

فصل اول: کلیات پژوهش

1-1- اظهار مسأله پژوهش

کردن تصویرها و مضامین شاعرانه که با تصریح به حاتم اصم در ادب فارسی پرداخته شده می باشد با عنوان موضوع سیمای حاتم اصم در آیینه ادبیات فارسی مطالعه می گردد.

2-1- ضرورت پژوهش

نشان دادن ارزش‌های هنری و اخلاقی حاصل از مضمون پردازی و معنی آفرینی شاعران عارف مشرب با تصریح به شخصیت و سرگذشت حاتم اصم.

3-1- هدف پژوهش

مطالعه تأثیر یا عدم تأثیر هنری ، ادبی و بلاغی حاتم اصم در متون ادب فارسی اعم از شعر و نظم یا نثر و هم چنین به دست آوردن تبیین حالی نسبتاً روشن و صحیح از وی که تاحد امکان جزئیات زندگی، احوال و اقوال وی را اظهار کند و مارا در شناخت صحیح این عارف نامی یاری دهد.

4-1- پیشینه پژوهش

درمورد‌ی حاتم عموماً درکتب قدیمی اهل تصوف و عرفان فصول یا سطوری پیدا نمود می گردد که گاه نیز با مطالبی بی‌اساس یا حداقل غیر قابل اثبات در هم آمیخته و در کتاب‌های تذکره مانند امروزی و  واژه‌نامه‌ها ، فرهنگ‌ها و دایره‌المعارف‌ها نیز بیش‌تر توضیحاتی مختصر و ناقص آمده می باشد که لزوم یک پژوهش نسبتاً همه جانبه و فراگیر درمورد‌ی وی را گوش زد می‌نماید.

تعداد صفحه : 147

قیمت : 14700 تومان

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: نقد و بررسی رمان شوهر آهو خانم

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می گردد.

پشتیبانی سایت :        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  **** ***