جستجو در سایت :   

عنوان:ارزیابی مدیریت طرح های منابع طبیعی با بهره گیری از بعضی معیارهای بوم شناختی و اجتماعی توسعه پایدار، مطالعه موردی طرح بیابانزدائی دشتک سیاه شهرستان خنج،استان فارس

دانشکده ­ی کشاورزی

پایان­نامه کارشناسی ارشد در رشته­ی مهندسی منابع طبیعی – مدیریت مناطق بیابانی

ارزیابی مدیریت طرح­های منابع طبیعی با بهره گیری از بعضی معیارهای بوم شناختی و اجتماعی توسعه پایدار، مطالعه موردی طرح بیابانزدائی دشتک سیاه شهرستان خنج،استان فارس

 

استاد راهنما

دکتر غلامعباس قنبریان

استادان مشاور

دکتر سید رشید فلاح شمسی

دکتر داریوش حیاتی

اسفند ماه 1391

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی گردد

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

فهرست مطالب
عنوان صفحه

فصل اول: مقدمه و کلیات
1-1- مقدمه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2
1-2- تعاریف بیابان . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
1-3- بیابانزائی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
1-4- مفهوم توسعه پایدار و ارتباط آن با بیابان زایی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
1-5- ارتباط فعالیت بشر با توسعه پایدار . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7
1-6- بیابانزدائی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..8
1-7- ضرورت انجام مطالعه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..9
1-8- هدف پژوهش. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..10
1-9- فرضیه پژوهش. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..11

فصل دوم: سابقه پژوهش
2-1- موضوعات توسعه پایدار. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13
2-2- شاخص چیست؟. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..18
2-3- ویژگیهای شاخصهای موثر. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
2-3- تصمیم گیری گروهی و ارجحیت آن. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 22

فصل سوم: معرفی منطقه و روشهای نمونهگیری
3-1- منطقه مورد مطالعه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..26
3-2- سیمای عمومی و پستی و بلندیهای منطقه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..27
3-2-1- مطالعه ارتفاعات منطقه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..27
3-2- 2- زمین شناسی و ژئومورفولوژی منطقه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
3-2-3- اقلیم شناسی منطقه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
3-3- روش نمونه گیری. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .30
3-4- مراحل گام به گام تکمیل پرسشنامه و تحلیل دادهها. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .31
3-4-1- انتخاب شاخصهای مناسب اکولوژیکی و اجتماعی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..31
3-5- روش نمونه گیری. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 35
3-6- چگونگی انتخاب گروه کارشناسی و جامعه آماری . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
3-7- تشکیل سلسله مراتبی و ورود دادهها. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 37
3-4-2- تعیین طبقات و واحدهای مناسب سنجش هر شاخص. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
3-4-3- برآورد طریقه موفقیت با ترکیب شاخصهای مورد مطالعه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39
3-8- نمونه گیری دادههای پوشش گیاهی و محیطی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . … .40
3-9- گروههای هدف و مطالعات اجتماعی منطقه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. .41
3-10- جامعه آماری بهرهبرداران. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41

فصل چهارم: نتایج
4-1- نتایج تحلیل بدست آمده از AHP. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
4-2- نتایج آماری پوشش گیاهی. . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
4-3- فهرست گونههای گیاهی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
4-4- مطالعه پوشش گیاهی مرتعی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 52
4-5- مطالعه وضعیت جمعیت منطقه مطالعاتی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 52
4-6- مطالعه وضعیت اشتغال منطقه مطالعاتی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
4-7- مطالعه وضعیت سواد بهرهبرداران. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
4-8- مطالعه وضعیت سوخت و انرژی بهرهبرداران. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 54
4-9- نتایج تحلیل بدست آمده از SPSS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..55
4-10- تعداد اعضای خانوار جامعه مورد پژوهش. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
4-11- اندازه وابستگی جامعه مورد پژوهش به مرتع. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
4-12- چگونگی بهره گیری از مرتع . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
4-13- اندازه رضایتمندی از پروژه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 59
4-14- تمایل به ادامه پروژه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
4-15- مطالعه ارتباط متغیر رضایتمندی با سایر متغیرها . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .61
4-16- مطالعه ارتباط متغیر اندازه ارتباط با کارشناسان با سایر متغیرها. . . . . . . . . . . . . . 62
4-17- مطالعه ارتباط متغیر اندازه درآمداز محل طرح با سایر متغیرها. . . . . . . . . . . . . . . 62
4-18- مطالعه ارتباط متغیر اندازه تمایل با ادامه پروژه با سایر متغیرها.. . . . . . . . . . . . . . 63
4-19- مطالعه ارتباط متغیر اندازه وابستگی به مراتع با اندازه درآمد سالانه. . . . . . . . . . . 64

فصل پنجم: بحث
5-1- بحث. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..66

فصل ششم: نتیجه گیری و پیشنهادها
6-1- نتیجه گیری. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
6-2- پیشنهادات . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..73
منابع فارسی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
منابع لاتین . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .77
چکیده انگلیسی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..83

فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول3-1:طبقات ارتفاعی منطقه دشتک سیاه شهرستان خنج 27
جدول3-2: مساحت و درصد سازندهای زمین شناسی 28
جدول 3-3: مقادیر پارامترهای متوسط، متوسط حداکثر، متوسط حداقل حرارت 29
جدول3 -4: متوسط درجه حرارت به صورت ماهانه بر حسب درجه حرارت 29
جدول 3-5: مقادیر میانگین تبخیر بر حسب میلیمتر 30
جدول3-6: تقسیم بندی کیفی براساس پاسخ های ارسالی 37
جدول 4-1: وزن شاخصهای مربوط به معیار حدود منابع طبیعی 44
جدول 4-2: وزن شاخصهای مربوط به معیار حفظ تنوع زیستی 44
جدول 4-3: وزن شاخصهای مربوط به معیار سلامتی، قوه حیاتی و یکپارچگی 45
جدول 4-4: وزن شاخصهای مربوط به معیار کارکردهای حفاظتی و زیست محیطی 45
جدول 4-5: وزن شاخصهای مربوط به معیار ظرفیتهای تولید و کارکردها 46
جدول 4-6: وزن شاخصهای مربوط به معیارحفظ و توسعه کارکردها و شرایط اقتصادی و اجتماعی عرصههای طبیعی
46
جدول4-7: وضعیت جمعیت منطقه 52
جدول 4-8: وضعیت جمعیت در ردههای سنی 53
جدول4-9: مشاغل بهرهبرداران منطقه 53
جدول 4-10 : اندازه سواد بهرهبرداران در مقاطع مختلف سنی 54
جدول 4-11: چگونگی تامین سوخت و هزینه تهیه آن در منطقه 55
جدول 4-12: توزیع فراوانی سواد افراد در سطح منطقه مورد پژوهش 55
جدول 4-13: تعداد روزهای بهرهبرداری 58
جدول 4-14: چگونگی تامین علوفه 59
جدول 4-15: مطالعه ارتباط متغیر اندازه رضایتمندی با سایر متغیرها 61
جدول 4-16: مطالعه ارتباط متغیر اندازه ارتباط با کارشناسان با سایر متغیرها 62
جدول 4-17: مطالعه ارتباط متغیر اندازه درآمد از محل طرح با سایر متغیرها 63
جدول 4-18: مطالعه ارتباط متغیر اندازه تمایل به ادامه پروژه با سایر متغیرها 64
جدول 4-19: مطالعه ارتباط متغیر اندازه وابستگی به مراتع با اندازه درآمد سالانه 65
فهرست شکلها
عنوان صفحه
شکل شماره1-1: چرخه توسعه پایدار 9
شکل شماره3-1: محدوده مورد مطالعه 26
شکل شماره3-2: منحنی آمبروترمیک منطقه مورد مطالعه 30
شکل4-1: درصد معیارها و شاخصهای کایرو2000 47
نمودار 4-1: فراوانی تعداد اعضای خانوار جامعه مورد پژوهش 56
نمودار 4-2: اندازه وابستگی جامعه مورد پژوهش به مرتع 57
نمودار4-3: اندازه ارتباط جامعه مورد پژوهش با کارشناسان 57

 :دانلود فایل متن کامل پایان نامه در سایت sabzfile.com

نمودار 4-4: اندازه رضایتمندی جامعه مورد پژوهش از پروژه 59
نمودار4-5: تمایل به ادامه پروژه در بین جامعه مورد پژوهش 60

فهرست ضمائم
عنوان صفحه
جدول شماره 1: لیست فلورستیک منطقه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86

فصل اول

مقدمه و کلیات
1-1-مقدمه

بیابانها اکثرا در قلمرو بین مدارها و یا بعضی از مناطق خشکی، آنجا که زمستانهای سرد و تابستانهای گرم دارد گسترش یافته می باشد و حدود یک سوم از خشکیها را اشغال کرده می باشد. بیابانهای داخلی در ایران، در منطقه فلات مرکزی ایران قرار گرفته اند که این منطقه نیمی از مساحت ایران را شامل میشود. این منطقه که در میان رشته کوههای البرز و خراسان و زاگرس واقع گردیده می باشد، مناطق کویری و بیابانی ایران را شامل میشود(کردوانی، 1367).
یکی از دغدغههای امروز کشورهای جهان موضوع مهار بیابانزایی می باشد. در نظر داشتن مقوله مهار بیابانزایی برای کشوری همچون ایران که 34 میلیون هکتار معادل یک چهارم وسعت آن را بیابان فرا گرفته، که 5 میلیون هکتار تپههای شنی فعال، 12 میلیون هکتار تپه شنی غیرفعال و باقیمانده مساحت تحت تاثیر تجمع نمک، خاکهای شور و قلیایی قرار دارد(پاک پرور، 1378)، ضرورتی انکار ناپذیر می باشد. از 12 میلیون هکتار بیابان در ایران بیش از 5/1 میلیون هکتار تا سال 1984 کاملا جنگل شده (Anon,2008) و به 1/2 میلیون هکتار افزایش یافته می باشد (Nap,2005).

1-2- تعاریف بیابان

بیابان یکی از اکوسیستم‌های اصلی خشکی می باشد که از زمینهای بوته‌زاری تشکیل شده می باشد که در آنها گیاهان بسیار پراکنده‌اند و به‌وسیله خاک لخت و شنی از هم جدا مانده‌اند. بسیاری از بیابانها در مجاورت رشته کوهها واقع هستند.
طبق تعریف بیابان سرزمین وسیعی می باشد که به خاطر بارندگی سالیانه کم دارای پوشش گیاهی کمی می باشد. در تعیین ویژگی بیابانها دو عنصر بارش و دما تأثیر اساسی دارد (محمودی، 1368). به بیانی دیگر مناطقی که به سبب کمبود آب و پوشش گیاهی ناچیز توانایی حفاظت موثر از زمین را در برابر تخریب را ندارند مناطق خشک (بیابانی)گویند(لاجوردی، 1372).
اگر چه بعضی کوشش کردهاند با توام کردن چند ویژگی مناطق خشک را تعریف کنند و بر این اساس مناطقی را خشک و بویژه بیابانی و کویری گویند که بارندگی در آنجا کم، اندازه ریزشهای آبی جوی از تبخیر سالانه کمتر، آب قابل بهره گیری محدود و منطقه از لحاظ پوشش گیاهی فقیر و یا فاقد آن می باشد و اما هیچک از آنها  نمیتواند یک تعریف جامع و دقیق و قانع کنندهای برای مناطق خشک و کویری و بیابانی باشد که بر اساس آن بتوان حد و مرز مناطق خشک را به گونه دقیق تعیین نمود، زیرا:
اولاً – ویژگی های مناطق خشک متنوع ومتعدد می باشد.
ثانیاٌ – مسائلی در راه شناخت ویژگی های اقلیمی و نیز تعیین حد و مرز مشخص مناطق خشک نظیر ناچیز یا ناکافی بودن ایستگاه های هواشناسی در مناطق خشک و در نتیجه عدم اطلاعات کافی و تغییرات بسیار زیاد بارندگی در سالهای مختلف هست (کردوانی، 1367).
1-3- بیابان زایی

مناطق خشک و نیمه خشک بیشتر از 40% سطح کره زمین را پوشانده (Deichmann &Eklundh,1991) و محل سکونت بیش از 1میلیارد بشر می باشد (UNSO Office to Combat Desertification and Drought, 1997; Reynolds and Stafford Smith,2002 ). درکنوانسیون بیابانزدائی سازمان ملل بیابانزائی به صورت زیر تعریف شده می باشد :”تخریب زمین در مناطق خشک ، نیمه خشک و نیمه مرطوب خشک در نتیجه فاکتورهای مختلفی مانند تغییرات آب وهوا و فعالیت‏های بشر می باشد”. همچنین UNCCD تخریب سرزمین را”کاهش یا افت بهره‏وری اقتصادی / بیولوژیکی، پیچیدگی سیستم کشاورزی، مرتع و چراگاه، جنگل و زمین جنگلی درنتیجه کاربری‏های زمین یا بواسطه فرایند یا فرایندهای ترکیبی به وجودآمده از فعالیت‏های بشر و الگوهای سکونت مثل1) فرسایش خاک ناشی از باد و آب 2) زوال خواص فیزیکی، شیمیائی و بیولوژیکی یا اقتصادی خاک 3) خسارت طولانی مدت پوشش گیاهی طبیعی تعریف کرده می باشد (UNEP,1990). مطابق UNCCD(2004) بیابانزائی یکی از بیشترین پی‏آمدهای جدی اقتصادی – اجتماعی و محیطی در مناطق فوق ملاحظه شده که نتیجه مجموعه اثرات متقابل در میان عوامل مختلف شامل تغییر آب وهوا و فعالیت‏های انسانی می باشد (Thomas,1997; UNCCD,1994). نتیجه بیابانزائی شامل تحلیل رفتن تولید غذا، بروز قحطی، افزایش هزینه‏های اجتماعی، کاهش کمیت و کیفیت آب های شیرین، افزایش فقر و تزلزل سیاسی، کاهش قابلیت برگشت پذیری زمین‏ها نسبت به تغییرات طبیعی آب وهوا وکاهش قابلیت تولید خاک می باشد (Reynolds, 2001). درنتیجه سه موضوع مورد جستجو اصلی قرار می گیرد: آب و هوا، خاک، سرزمین و فشار بشر(Salvati &Zitti,2008b). اهمیت آب و هوا، خاک بوسیله سه عامل اقلیم، خاک و ژئومورفولوژی توصیف می گردد(Diodato &Ceccarelli;2004) رعایت این عوامل با خشکی آب و هوا، ظرفیت آب موجود خاک و فرسایش خاک مربوط می باشد (Kosmas et al.,2000a;Venezon Scarascia et al., 2006; Incerti et al.,2007). اثر فشار بشر بوسیله سه متغیر تراکم جمعیت، رشد و تمرکز فعالیتهای صنعتی اظهار می گردد( Salvati &Zitti,2007).
بشر از دیرباز برای رفع نیازهایش به مناطق خشک ونیمه خشک مراجعه داشته می باشد. تامین نیازهای غذایی بشر اکنون به دغدغه ای عمده برای دولتمردان کشورهای مختلف تبدیل شده وشکل جهانی به خود گرفته می باشد. از این رو، فشار روی این مناطق بدلیل بهره گیری بیش از حد بشر، روبه افزایش بوده و با توسعه فناوری این دخالتها شدت یافته می باشد، به بیانی دیگر با توسعه تکنولوژی بجای اینکه سهم بشر را در تخریب کاهش دهد این سهم را افزایش داده می باشد. متاسفانه فقدان برنامه ریزی اصولی در بهره برداری از منابع طبیعی موجبات تشدید فرایند تخریب در پوشش های گیاهی را فراهم آورده می باشد و بخشهای قابل حیات زیست کره را کاهش داده و بر سطح بیابانهای جهان افزوده می باشد (Whitford, 2002).
علت های بیابان زایی عبارتند از: الف) کشت بیش از حد، ب) چرای بیش از حد، ج) جنگل تراشی و د) عملیات نامناسب آبیاری (گرنجر، 1374)
این علت های متاثر از تغییرات جمعیت، تغییرات آب وهوایی و شرایط متغیر اجتماعی و اقتصادی می باشد.
نتایج بیابان زایی شامل: الف) کاهش تولیدات گیاهی، ب) پایین آمدن بازده کشاورزی، ج) فقدان غذای برای حیوانات پرواری و د) فروسایی شرایط زندگی انسانها (فرید، 1381)

بشر امروزه دریافته که برای کاهش اثرات فقر اقتصادی و ممانعت از تباه شدن سرزمین بایستی به فعالیتهای درخور با طبیعت بپردازد، نوع بهره گیری از سرزمین را براساس توان سرزمین بنا نهد و نیازهای اقتصادی و اجتماعی خود را با در نظر داشتن توان طبیعی سرزمین برآورده سازد. به عبارت ساده تر بشر خود را ملزم ساخته تا ویژگی های طبیعی و بوم شناختی (اکولوژیکی) سرزمین را شناسائی نماید و سپس نیازهای اقتصادی و اجتماعی خود را با این ویژگی ها وفق دهد. طی صد سال گذشته تغییر وتحولات بسیاری در جهان رخ داده می باشد. این تغییرات درسطوح مختلف اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی، فردی و نظری بوده که درآینده نیز ادامه خواهد داشت. پس یافتن راه هایی جهت جلوگیری از اتلاف منابع ضرورت می باشد. در همین راستا، مفهوم توسعه پایدار به عنوان راهکاری جهت جلوگیری از اتلاف منابع مطرح گردیده می باشد(آرمند، 1383).
1-4- مفهوم توسعه پایدار و ارتباط آن با بیابان زایی

توسعه پایدار مطابق گزارش کمیسیون جهانی توسعه و محیط زیست در سال ۱۹۸۷ ( کمیسیون برونتلند ) عبارت می باشد از برآوردن نیازهای نسل حاضر بدون به خطر انداختن قابلیت های نسل آینده به گونه‏ای که نیازهای نسل کنونی نیز به مخاطره نیفتد (رادکلیف،1374). در واقع این مفهوم مبتنی بر توافق  بر توسعه سازگار با محیط زیست، بر این امر تأکید می کند که سیاستهای توسعه و بهرهبرداری بایستی با  هدف محرومیتزدایی، بهبود کلی اوضاع اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، طرفداری از تنوع گونه های زیستی و بقای جریانات اصلی اکولوژی و تقویت سیستمهای حیاتی صورت گیرد. توسعه پایدار زمانی محقق می گردد که اهداف اقتصادی، اکولوژیکی و اجتماعی در کنار هم دیده شده باشند. به عبارت دیگرتوسعه پایدار توسعه ای می باشد که از نظر اجتماعی مورد طرفداری مردم و از نظر اقتصادی دارای مقبولیت و از نظر اکولوژیکی مورد تایید باشد.
این کنوانسیون فصل جدیدی را در بیابانزدایی و ستیز با آن می گشاید. کشورها به گونه اخص در حال تجدید نظر و مطالعه برنامههای اجرایی هستند. مضاف بر آن توجه دولتها به مسائلی نظیر رشد و افزایش آگاهی، افزایش اندازه تحصیلات و برنامه های آموزشی در کشورهای در حال توسعه و توسعه یافته معطوف می باشد. پیشروی بیابانها تنها هنگامی متوقف میگردد که تغییرات شگرف در گرایشها و رفتارهای محلی و بین المللی پدید آید. این تغییرات قدم به قدم ما را به بکار گیری پایدار زمین و امنیت غذایی برای جمعیت در حال رشد جهان رهنمون می سازد. به این ترتیب بیابانزدایی به معنای واقعی تنها بخشی از هدفی به مراتب عظیمتر می باشد و آن عبارتست از توسعه پایدار کشورهای متاثر از خشکسالی و پیشروی بیابانها(سازمان جنگلها و مراتع ،1381).
1-5- ارتباط فعالیتهای بشر با توسعه پایدار:

برای رسیدن به توسعه پایدار، منابع طبیعی، اجتماع و اقتصاد سهم بسزایی را دارند و هریک از این عوامل دارای محدودیت‏هایی در مجموعه خود می‏باشند.
منابع طبیعی بخش مهمی از این سیستم را به خود اختصاص داده و حفاظت از آن شرط اصلی توسعه پایدار می باشد، درصورتی که بهره گیری نادرست از این منابع طبیعی جهت برطرف کردن نیاز بشر باعث شده که امروزه با کمبود منابع تولید غذایی و تخریب منابع طبیعی مواجه باشیم. ادامه داشتن فقر کشاورزان، هدر رفتن منابع طبیعی و تخریب محیط زیست دلیلی برای چاره جویی میباشد. بشر پی برده می باشد برای آنکه بتواند جلوی فقر و زوال سرزمین را بگیرد بایستی به همراه طبیعت حرکت کرده و از سرزمین به اندازه توان یا پتانسیل تولیدی آن بهره گیری نماید. مضافا اینکه نوع بهره گیری از سرزمین را براساس توان کاربری سرزمین بنا نهد و نیازهای اقتصادی و اجتماعی را با در نظر داشتن توان سرزمین برآورده سازد(سنایی، 1387).
فعالیت‌های توسعه‌ای ناپایدار و بهرهبرداری غیرمعقول از منابع طبیعی مانند در کشاورزی و دامپروری همواره در فرسایش خاک و گسترش بیابان موثر بوده اند. تغییر آب و هوا در چند دهه گذشته و تغییر الگو‌های بارش و سیلاب‌های آنی بر اندازه بیابانزایی افزوده می باشد. طوفان‌های شن و گرد و غبار، حرکت و جابجایی تپه‌های ماسه‌ای در مناطق کویری و همزمان کمبود آب و خشکسالی بسیاری از شهر‌ها و روستا‌ها و نیز زیر ساختهای آن‌ها را با معضلات عدیدهای مواجه نموده اند. در مناطق بیابانی، مدیریت و بهره برداری بهینه از منابع آب و خاک از اهمیت بسیاری برخوردار می باشد. بکارگیری دانش و تجربیات مردم بومی در حفاظت و بهره برداری پایدار از منابع طبیعی مانند آب و خاک بسیار موثر می باشد. از این رو مشارکت مردم محلی در برنامه ریزی و مدیریت منابع طبیعی از ضروریات می باشد. پس ارزیابی را میتوان شناخت عوامل تشکیل دهنده سرزمین و آگاهی از پارامترهای مختلف سرزمین به مقصود برنامه ریزی جهت بهره برداری صحیح از منطقه مورد نظر تعریف نمود(سنایی، 1387)
1-6 بیابانزدائی(مقابله با بیابانزایی):

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد:رابطه ی بین چند شکلی ژن هورمون رشد و گیرنده ی آن با عملکرد تولیدی و تولید مثلی در گاوهای هلشتاین

در تبیین بیابانزدائی ذکر این نکته مهم می باشد که مقصود از بیابانزدائی، زدودن و از بین بردن بیوم بیابان نیست، زیرا که این بیوم همانند سایر بیومهای طبیعی حاصل فعل و انفعالات پدیدههای اکولوژیکی می باشد و شاید بشر هیچگاه قادر نباشد که آن را از مجموعه بیومهای کره زمین حذف کند. در واقع آن چه که مورد نظر واژه بیابانزدائی می باشد، جلوگیری از بیابانی شدن زمینهایی می باشد که در اثر اعمال مخرب بشر در معرض بیابانی شدن قرار دارند.
در واقع بیابانزدائی فعالیتهایی را شامل میشود که بخشی از توسعه جامع سرزمین در مناطق خشک، نیمه خشک و خشک نیمه مرطوب را در راستای توسعه پایدار در برگرفته و هدف آن عبارت می باشد از:
⦁ جلوگیری و یا کاهش تخریب سرزمین
⦁ احیاء زمینهای به گونه جزئی تخریب شده
⦁ احیاء زمینهای به گونه جزئی بیابانی شده.
نتایج و دستاوردهای فعالیتهای بیابانزدائی عبارت می باشد از :
⦁ ایجاد اشتغال و بکارگیری ساکنین بیابان در طرحهای بیابانزدائی
⦁ جلوگیری از مهاجرت و تثبیت جوامع تولید کننده روستائی در مراکز تولید کشاورزی و دامداری
⦁ کاهش ناهنجاریهای اجتماعی نظیر فقر و در نهایت استحکام خانوادهها
⦁ ایجاد پارکها و تفرجگاهها در مناطق بیابانی
⦁ کاهش آلودگی زیست محیطی(آب، هوا و خاک) (سازمان جنگلها و مراتع، 1381).

1-7- ضرورت انجام مطالعه

برای رسیدن به توسعه پایدار، منابع طبیعی، اجتماع و اقتصاد سهم بسزایی را دارند و هریک از این عوامل دارای محدودیت‏هایی در مجموعه خود می‏باشند(شکل1-1).

شکل 1-1: چرخه توسعه پایدار
منابع طبیعی بخش مهمی از این سیستم را به خود اختصاص داده و حفاظت از آن شرط اصلی توسعه پایدار می باشد، درصورتی که بهره گیری نادرست از این منابع طبیعی جهت برطرف کردن نیاز بشر باعث شده که امروزه با کمبود منابع تولید غذایی وتخریب منابع طبیعی مواجه باشیم. ادامه داشتن فقر کشاورزان، هدر رفتگی منابع طبیعی و ضایع شدن محیط زیست دلیلی برای چاره جویی می باشد. بشر پی برده می باشد برای آنکه بتواند جلوی فقر و ضایع شدن سرزمین را بگیرد بایستی به همراه طبیعت حرکت و از سرزمین به اندازه توان یا پتانسیل تولیدی آن بهره گیری نماید. مضافا اینکه نوع بهره گیری از سرزمین را بر اساس توان کاربری سرزمین بنا نهد و نیازهای اقتصادی و اجتماعی را با در نظر داشتن توان سرزمین برآورده سازد.
با در نظر داشتن اینکه یکی از معیارهای توسعه پایدار کاهش سطح بیابانها و فراهم کردن شرایط احیاء مناطق تخریب یافته و افزایش تولید میباشد پس با بهره گیری از معیارهای توسعه پایدار کوشش میگردد تا برای اولین بار موفقیت یا عدم موفقیت طرح‏های بیابانزدائی در سطح منطقه‏ای خشک و نیمه خشک که معرف سطح وسیعی از مناطق جنوب کشور می باشد مورد ارزیابی و سنجش قرار گیرد.
1-8- هدف پژوهش

هدف اصلی از انجام این مطالعه، انتخاب و اولویتبندی شاخصهای مناسب بوم شناختی و اجتماعی توسعه پایدار (کایرو2000) بر اساس نیازها و اولویت‏های محلی و شرایط محیطی و اجتماعی می باشد.
– ارزیابی قابلیت اندازه گیری و سنجش شاخص های منتخب بوم شناختی واجتماعی، در عرصه های منابع طبیعی و جوامع محلی
– ارزیابی قابلیت اجرایی و عملیاتی شدن مدل اولویتبندی شده مورد پژوهش
– مطالعه اندازه پذیرش طرحهای مدیریت منابع طبیعی (طرحهای بیابانزدایی ) از لحاظ اجتماعی در جوامع محلی
سایر اهداف فرعی مورد نظر عبارت می باشد از:
⦁ معرفی مناسب‏ترین و کاربردی‏ترین شاخص ها بر اساس مجموعه شرایط محیطی و اجتماعی منطقه پژوهش
⦁ تدوین و پیشنهاد مدل مناسب ارزیابی طرحهای مدیریت منابع طبیعی (طرحهای مرتعداری، بیابانزدایی و… ) بر اساس معیارهای بوم شناختی و اجتماعی توسعه پایدار
⦁ مطالعه اندازه موفقیت طرحهای کنترل بیابانزائی در قالب مطالعه موردی (طرح بیابانزدائی دشتک سیاه) از نقطه نظر بوم شناختی و اجتماعی

1-9- فرضیه پژوهش

فرضیه اصلی پژوهش این می باشد که بر اساس معیارهای منتخب و اولویت بندی بوم شناختی و اجتماعی توسعه پایدار (کایرو2000) می توان ارزیابی مناسبی از اندازه موفقیت یا عدم موفقیت طرحهای مدیریت منابع طبیعی بویژه طرحهای بیابانزدایی ارائه نمود و بر همین اساس مدلی ملی و محلی جهت ارزیابی طرحهای فوق الذکر در مناطق خشک و نیمه خشک پیشنهاد نمود. در این مدل پیشنهادی:
⦁ شاخص های منتخب بوم شناختی واجتماعی، قابلیت اندازه گیری و سنجش در عرصه های منابع طبیعی و جوامع محلی دارند.
⦁ مدل اولویت بندی شده مورد پژوهش، قابلیت اجرایی و عملیاتی شدن را در عرصه دارد.
⦁ طرحهای مدیریت منابع طبیعی (طرحهای بیابانزدایی ) از لحاظ اجتماعی مورد پذیرش جوامع محلی واقع شده اند.
⦁ اجرای طرحها در ارتقاء سطح رفاه اجتماعی جوامع محلی تاثیر داشته می باشد.
⦁ اجرای طرح توانسته می باشد انگیزه لازم جهت تداوم زندگی در محیط های در معرض بیابانی شدن را فراهم سازد.
⦁ عملیات اصلاحی انجام شده در طرحها از لحاظ بوم شناختی از پایداری لازم برخوردار می باشد.
⦁ اجرای عملیات بیولوژیک سبب بهبود وضعیت فعالیتهای جاری اقتصادی ساکنین محلی گردیده می باشد.

فصل دوم

سابقه پژوهش:
2-1-موضوعات توسعه پایدار

پس از برگزاری کنفرانس ریودواژنیرو در سال 1992، تدوین و اندازه‌گیری شاخص‌های توسعه پایدار به‌ عنوان یکی از مهمترین مسائل مرتبط با توسعه پایدار در کانون توجه قرار گرفته و صاحب‌نظران متعدد از رشته‌های مختلف کوشش کردند تا شاخص‌ها و روشهایی را برای اندازه‌گیری اندازه پایداری در کشورهای مختلف بسط و توسعه دهند. اما، برداشت‌ها و توجه‌های مختلف از توسعه پایدار موجب شده می باشد تا روشهای متعددی برای شناسایی و سنجش پایداری مطرح گردد. در یک طرف موضوعات توسعه پایدار، اقتصاددانان قرار دارند که معمولاً بر معیارهای اقتصادی و گاهی اجتماعی برای سنجش پایداری تأکید دارند و در سوی دیگر، نخبگان محیط‌زیست قرار دارند که بیشتر بر اندازه‌گیری و سنجش شاخص‌های محیط‌زیستی برای تبیین پایداری تأکید می‌کنند. اقتصاددانان معمولاً از روشهای ارزشگذاری پولی برای سنجش پایداری بهره می‌گیرند، در حالی‌که دانشمندان و پژوهشگران سایر رشته‌ها از معیارهای فیزیکی و گاهی ذهنی برای سنجش پایداری بهره گیری می‌کنند. از مهمترین رویکردهای اقتصادی برای سنجش پایداری می‌توان تولید ناخالص داخلیبه روشهای دوستدار محیط زیست، حسابداری منابع مبتنی بر کارکردهای آنها، مدل‌سازی رشد پایدار و شرایط پایدار قوی و ضعیف تصریح نمود. در مجموع، اقتصاددانان، رشد پایدار را بخشی از توسعه پایدار اقتصادی می‌دانند(Kumar Singh et al, 2008).
یکی از مهمترین ابزارها برای سنجش ابعاد مختلف توسعه به‌‌گونه عام و توسعه پایدار به‌‌گونه خاص می‌‌توان به شاخص‌های سرخطی تصریح نمود. این شاخص‌‌ها در خلال سالهای گذشته، بویژه پس از کنفرانس ریودوژانیرو در سال 1992 کاربردهای گسترده‌‌ای در جهان پیدا کرده‌‌اند. به‌‌طوری‌‌که تا پایان سال 2006 تعداد این شاخص‌‌ها 160 مورد رسیده می باشد که به‌‌وسیله سازمان‌‌های بین‌‌المللی وابسته به سازمان ملل متحد، مراکز دانشگاهی و پژوهشی منتشر می‌‌شوند(European Commission, 2008).
از نمونه‌‌های شاخص سرخطی می‌‌توان به شاخص‌های معطوف به هدف و نظام حسابداری سبز تصریح نمود. از نمونه شاخص‌های قدیمی‌‌تر نیز می‌‌توان به موردها زیر تصریح نمود: به معیار رفاه اقتصادی MEW ، شاخص پیشرفت اجتماعی ISP ، نمایه کیفیت فیزیکی زندگی PQLI ، مولفه رفاه اقتصادی (EAW) Nordhaus & Tobin, 1973;) Estes, 1974; Morris, 1979; Zolotas, 1981; Brekke, 1997; Kumar Singh et al, 2008; (.
از شاخص‌های ترکیبی جدیدتر توسعه که در دهه 1990 به‌مقصود سنجش عملکرد اقتصادی، یا پایداری مطرح شده‌اند، می‌توان به موردها زیر تصریح نمود: شاخص توسعه انسانی HDI، برنامه عمران سازمان ملل متحد (UNDP)، شاخص پیشرفت پایدار SPI ، ردپای بوم‌شناختی EF، نهاده مواد به ازای هر واحد خدمات MIPS ، شاخص رفاه اقتصادی پایدار ISEW ، شاخص پس‌انداز واقعی GPI ،Krotscheck & Narodoslawsky,) 1994; Wackernagel & Rees, 1996; Schmidt- Bleek; & Cobb, 1995; Hamilton, 2000; Daly (1994; فشارسنج پایداری BS اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) و مرکز بین‌المللی پژوهش‌های توسعه IDRC در سال 1995 و شاخص فشارهای محیط‌زیستی) (EPI ، اتحادیه اروپا (1999) Kumar Singh et al, 2007) ؛.(Midus et al,2009

به مقصود تعیین پارامترهای پوشش گیاهی شامل وزن و سطح لاشبرگ، پوشش تاجی، وزن زیتوده گیاهی از قابهای یک مترمربعی بهره گیری گردید که به صورت تصادفی بر روی پوشش گیاهی منطقه بکار گرفته گردید. در این مرحله ضمن عزیمت به منطقه با بهره گیری از روش نمونه گیری تصادفی- سیستماتیک تعداد 2 واحد نمونه گیری در محدوده عملیات فارو و جنگلکاری منطقه انتخاب گردید. در هر پلات مهمترین صفات پوشش گیاهی نظیر درصد تاج پوشش و تراکم فرمهای رویشی غالب برآورد گردید(مقدم،1377). به مقصود تعیین اندازه تولید با بهره گیری از روش قطع و توزین( مقدم،1377) تعداد 15 پلات به صورت تصادفی انتخاب و رشد سال جاری گونههای مختلف گیاهی قطع و پس از خشک کردن توزین گردید. به این شکل که در هر واحد کاری به گونه تصادفی پلات اول انتخاب و به فاصله 10متری از پلات قبلی مکان پلات بعد تعیین گردید. در واحد یک 10پلات نمونه برداری گردید. جهت واحد دوم نیز همان مراحل واحد اول انجام گردید، با این تفاوت که در واحد دوم تعدادپلاتها 5 عدد انتخاب گردید. بعد از جمعآوری نمونهها در پاکتهایی که از قبل به همین مقصود تهیه شده بودند نمونههای قطع شده هر پلات درون پاکت قرار گرفته و به مقصود عدم ریزش نمونهها همه پاکتها بسته گردید. بعد از اتمام مراحل نمونهگیری با دقت نمونههای جمعآوری شده، درون روزنامه گذاشته گردید و بعد از خشک شدن نمونهها نسبت به توزین نمونههای گیاهی به تفکیک اقدام گردید، وزن نمونهها یادداشت، سپس داده های به دست آمده در محیط Excel 2007 وارد شده و جهت تحلیلهای آماری آماده سازی گردید.

3-9-گروههای هدف و مطالعات اجتماعی منطقه:

با مشخص شدن شاخصهای برتر حاصل از تحلیل در نرم افزار EC جهت مطالعات اجتماعی در قالب پرسشنامهای که سوالات به صورت باز و بسته طرح و بعد از تایید پرسشنامه نسبت به تکثیر پرسشنامهها اقدام نموده و در اختیار دامداران طرح بیابانزدائی قرار گرفت.

3-10-جامعه آماری بهرهبرداران:

با مطالعه سوابق پرونده طرح بیابانزدائی دشتک سیاه در اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان خنج مشخص گردید که طرح فوق دارای 19نفر دامدار بوده و بعد از مشخص شدن جامعه آماری به عرصه مورد نظر عزیمت نموده و خاطر نشان می گردد که دامداران کوچ کننده بوده و دارای مرتع ییلاقی و قشلاقی هستند، میبایستی با حضور دامداران در مرتع و به صورت سر شماری از آنان اقدام به توزیع پرسشنامه نموده و در اختیار آنان قرار میگیرد و بعد از تکمیل پرسشنامهها جهت تحلیل آماری دادههای بدست آمده از موضوعات اجتماعی و اقتصادی وارد نرم افزار Excel کرده و بعد از مرتب کردن دادهها در نرم افزار کلیه دادهها در نرم افزار SPSS وارد گردید.

فصل چهارم

نتایج:
4-1- نتایج تحلیل بدست آمده از AHP

با در نظر داشتن تکمیل پرسشنامهها توسط کارشناسان و اساتید دانشگاههای منابع طبیعی و با بهره گیری از نرم افزار AHP اهمیت معیارها و شاخصهای فوق مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج بدست آمده نشان دهنده مناسبترین و کاربردیترین معیارها و شاخصها با در نظر داشتن نظرات کارشناسان میباشد که در این پژوهش از آنان کمک گرفته گردید. تعداد کارشناسان شرکت کننده در این پژوهش حدود 100نفر بودند که از این تعداد 30نفر به پرسشنامههای ارسالی پاسخ داده و نسبت به تکمیل آن اقدام نموده بودند و کوشش شده از تمامی رشتههای منابع طبیعی نظر سنجی گردد. به همین دلیل پاسخها بر اساس تخصص اساتید و کارشناسان متفاوت بوده و جمع بندی و تحلیل آن تا حدودی مشکل به نظر میرسید. نتایج بدست آمده به شکل زیر میباشد.

جدول شماره 4-1: وزن شاخصهای مربوط به معیار حدود منابع طبیعی
جدول شماره 4-2: وزن شاخصهای مربوط به معیار حفظ تنوع زیستی
جدول شماره 4-3: وزن شاخص مربوط به معیار سلامتی، قوه حیاتی و یکپارچگی
جدول شماره4-4: وزن شاخص مربوط به کارکردهای حفاظتی و زیست محیطی

جدول شماره 4-5: وزن شاخص مربوط به ظرفیت های تولید و کارکردها
جدول شماره4-6: وزن شاخص مربوط به حفظ و توسعه کارکردها و شرایط اقتصادی و اجتماعی عرصه های طبیعی
شکل شماره 4-1: درصد معیارها و شاخصهای کایرو 2000

با مطالعه نتایج بدست آمده از AHP مشخص گردید که بیشترین اهمیت در معیارهای کایرو به ترتیب حفظ تنوع زیستی، کارکردهای حفاظتی و زیست محیطی، سلامتی، قوه حیاتی و سلامتی، ظرفیتهای تولید و کارکردها، حفظ و توسعه کارکردها و شرایط اقتصادی و اجتماعی عرصههای طبیعی، و حدود منابع طبیعی با ترتیب وزنی 258/0، 213/0، 186/0، 135/0، 135/0 و 74/0 میباشد.
معیار حدود منابع طبیعی با اهمیت کم در جایگاه آخر قرار گرفته می باشد. شاخصهای مربوط به این معیار 1- مساحت و درصد انواع عرصههای طبیعی مثل جنگل، مرتع، بیابان و غیره، 2- بیوماس، ذخیره رویشی، ذخیره کربن، 3- مساحت و درصد عرصههای تحت مدیریت و دارای برنامه ریزی، 4- مساحت و درصد دیگر عرصههای ممیزی شده طبیعی به ترتیب سه شاخص اول دارای وزن 021/0و 011/0 می باشد.
معیار حفظ تنوع زیستی با دارا شدن بیشترین اهمیت در جایگاه اول قرار دارد و شاخصهای مربوط به این معیارشامل 1- پراکنش اکوسیستمهای طبیعی، 2- سطح ذخیرهگاهها و نواحی حفاظت شده ملی، 3- سطح اکوسیستمهای نادر، 4- شمار گونههای طبیعی(گیاهی و جانوری)، 5- مساحت و تعدادگونههای در خطر، 6- حدود نواحی با اختلاط گونهای شدید، 7- قابلیت اتکا به تجدید حیات طبیعی به ترتیب با وزن 023/0، 023/0، 014/0، 042/0، 042/0، 042/0، 073/0 میباشد که قابلیت اتکا به تجدید حیات طبیعی دارای بیشترین اهمیت در بین کلیه شاخصهای توسعه پایدار می باشد.
معیار سلامتی و قوه حیاتی و یکپارچگی دارای اهمیت متوسط با وزن 135/0 میباشد و شاخصهای مربوط به این معیارعبارتند از 1- آتش سوزیهای طبیعی، 2- طوفان، 3- آفات و حشرات، 4- خشکی و خشکسالی، 5- حیات وحش و شکار، 6- سطح نواحی واجد زادآوری طبیعی، 7- دفعات وقوع خزان پوشش گیاهی، 8- مساحت نواحی زراعی، گستره شهرها و گردشگری بدون برنامه ریزی، 9- متوسط بهرهبرداری از عرصهها برای سوخت و گرمایش، 10- تعداد آتش سوزیهای با منشاء انسانی، 11- خسارات ناشی از چرای دام اهلی، 12- رقابت ناشی از گیاهان اهلی معرفی شده به منطقه، 13- طریقه تولید محصولات زراعی به ترتیب دارای وزنهای 023/0، 011/0، 011/0، 023/0، 011/0، 011/0، 007/0، 011/0، 023/0، 023/0، 016/0، 016/0 میباشد.
Zolotas, X. 1981. Economic Growth and Declining Social Welfare. New York University Press

***ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل و با فرمت ورد موجود می باشد***

متن کامل را می توانید دانلود نمائید

زیرا فقط تکه هایی از متن پایان نامه در این صفحه درج شده (به گونه نمونه)

اما در فایل دانلودی متن کامل پایان نامه

 با فرمت ورد word که قابل ویرایش و کپی کردن می باشند

موجود می باشد

تعداد صفحه :114

قیمت : 14700 تومان

***

—-

پشتیبانی سایت :        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  **** ***